Bilimsel makalede yazarlık sıralaması

Bilimsel makalenin hazırlama aşamasında karar verilmesi gereken bir durum da makaledeki yazarlık sıralamasıdır.

Hangi yazarın ilk yazar ya da sorumlu yazar olmasına karar vermek, iki veya daha fazla yazar olması durumunda nasıl bir yazarlık sıralaması yapılması basit gibi görünse de kafa karıştırıcı olabilmekte hatta yazarlar arasında anlaşmazlıkların çıkmasına sebep olabilmektedir.

Bilimsel dergilerin yazar kılavuzlarında (Guide for Authors), yazarlık sıralaması konusunda yazarların önceden anlaşma sağlaması önerilir. Bununla birlikte, bu kılavuzlar yazarlık sıralamasının ne anlama geldiğini belirtmediğinden, üzerinde anlaşmaya varılan yazarlık sıralamasının ne olduğu da belirsiz kalmaktadır.

Akademik pozisyonlar (doçentlik, profesörlük ünvanlarının alımında) ve hibeler için yazarlığın ne kadar değerli olduğu düşünüldüğünde, bu yazarlık sıralaması eksikliği şaşırtıcı bir durumdur. Yazarlık sıralaması belirlemede, yazarlar arasında kimin birinci, son, ikinci, sondan ikinci, yıldız işaretiyle, yıldız işareti olmadan vb. sırada yer alması gerektiği konusunda zaman alıcı tartışmalara yol açabilir.

Bilimsel makalede yazar olmanın önemli akademik, sosyal ve finansal sonuçları vardır. Bilimsel makalede yazarlık ayrıca yayınlanmış çalışma için sorumluluk ve hesap verebilirlik anlamına gelir.

Bilimsel makalede yazarlık, kişinin hangi katkıların yeterli olduğunu bildirmediğinden, bazı dergiler, en azından orijinal araştırma için, gönderilen bir çalışmaya katılmış olarak adlandırılan her bir kişinin katkıları hakkında bilgi talep etmekte ve yayınlamaktadır. Bu tür politikalar, katkıları çevreleyen belirsizliğin çoğunu ortadan kaldırabilir.

Bir makalede yazar olarak yer alabilmek için Uluslararası Tıp Dergisi Editörleri Komitesi (ICMJE) tarafından belirlenen dört kriteri karşılamalıdır:

• Çalışmayı tasarlamaya, veri toplamaya veya verileri analiz etmeye önemli ölçüde dahil olma
• Bilimsel makale taslağının hazırlanmasına veya gözden geçirilmesine dahil olma
• Makalenin son halini yayımlanmak üzere onaylama
• Araştırmanın tüm yönlerinin doğruluğundan ve bütünlüğünden sorumlu olma

Birçok yazar bir makale üzerinde işbirliği yaptığında, yazarlık sıralaması bulma görevi ile karşı karşıya kalırlar. Bazı durumlarda, sıralama açık olabilir. Ancak bazı durumlarda ise, sıralamaya karar vermek zor olabilir. Bir yazıda yazarları nasıl sıralayacağınıza karar vermenize yardımcı olacak birkaç öneri şu şekildedir.

Bilimsel makalelerde yazarlık sıralaması

Genel olarak bilimsel makalelerde yazarlık sıralaması kısaca şöyle yapılmaktadır; bilimsel makalenin temel çalışmalarını yapan kişi birinci yazar, çalışmayı denetleyen ve projeden sorumlu olan kişi son yazar, çalışmaya katkılarına göre sıralamayla ara yazarlardır.

Her bilimsel makale için kişilerin farklı katkıları olduğu için öncelikler farklılıklar gösterir.

Detaylı bir şekilde bakacak olursak;

İlk Yazar

İlk yazar, bir yayında en çok aranan konumdur.

• Doktora sonrası araştırmacılar bu “sıralamayı” fon almak, işe alınmak veya terfi etmek için kullanabilir.
• Lisansüstü öğrenciler bunu doktoralarına bilet olarak kullanırlar, çünkü derecelerini kazanmak için genellikle en az bir ilk yazılan makaleye ihtiyaç duyabilirler.
• Fen Bilimleri, Sağlık Bilimleri, Ziraat, Orman ve Su Ürünleri gibi alanlarda doçentlik başvurularında üç ve daha fazla yazarlı makalelerde ilgili puanın yarısını alırken diğer yazarlar kalan puanı eşit olarak paylaşmaktadır.

İlk yazar genellikle çalışmaya en çok katkıda bulunan kişidir. Bu katkı, çalışmayı tasarlamak, deneyler yapmak, veri toplamak, verileri analiz etmek, makaleyi yazmak veya projeyle ilgili diğer görevler yoluyla olabilir.

İlk yazarın önemi, bir makaleye ilk yazarın adıyla atıfta bulunulmasına ilişkin yaygın uygulamada ortaya çıkar; örneğin ‘Aziz Sancar vd. çalışmalarına göre…’. İlk yazar olarak bir makale yayınlamak, bir doktora öğrencisinin akademik kariyeri için çok önemlidir.

Son Yazar

Son yazar genellikle projeyi denetleyen danışman veya baş araştırmacıdır. Bu kişi, proje başarılı olduğunda veya bir şeyler ters gittiğinde eleştirinin çoğunu karşılayacak kişidir.

Bir makalede birden fazla son yazar belirlenebilir. Araştırma daha disiplinler arası hale geldikçe bu uygulama artmaktadır. Bazı gruplar ayrıca, birkaç kıdemli grup üyesinin makaledeki verileri ve analizleri gözden geçirdiğini göstermek için birden fazla son yazar belirleyebilir.

Ara Yazarlar

İlk yazardan sonra yazarlar genellikle esere katkılarına göre en çoktan en aza doğru sıralanır. Birden fazla yazar eşit katkıda bulunduysa, dergi editöründen bunu yayında not etmesini isteyebilirsiniz. Bu yazarları gruptaki kıdemlerine veya bir projenin belirli bir bölümünü yürütmek için gereken zorluk derecesine göre de sıralayabilirsiniz.

Araştırma grubunuz yazar sıralaması konusunda tartışıyorsa, yazarları sıralamak için matematiksel bir yaklaşım kullanabilirsiniz.

• İlk olarak, makalede hangi öğelerin görüneceğine karar verin. Bu öğeler metin, şekiller, tablolar ve fikirleri içerir. Her yazarın bu öğelerin her birine ne kadar katkıda bulunduğunu belirleyin.
• Daha sonra öğeleri sıralayın ve her birine genel metin için önemlerine göre bir ağırlık verin.
• Son olarak, bu sisteme dayalı olarak her yazarın toplam katkısını hesaplayın. Ardından yazarları en çok katkı sağlayandan en az katkıya doğru sıralayın.

Ancak bazen birden fazla yazar eşit katkıda bulunmuş olabilir, bu durumda yazar adlarının sırası önemli değildir ve bunu dergi editörüne bildirebilirsiniz.

Herhangi bir yazarlık anlaşmazlığından kaçınmak için, çalışmanın başlangıcında yazarlık ve yazarların sırasını tartışmak ve çalışma boyunca katılan her bir katkıda bulunanın kaydını tutmak iyi bir uygulama olabilir.

Bilgi paylaştıkça çoğalır.